فن کویل چیست؟ راهنمای خرید و نصب فن کویل

فن کویل سقفی توکار یا فن کوئل یا FCU

دستگاه فن کویل یا همان FCU، یکی از ساده ترین دستگاه های سیستم تهویه مطبوع است. در این مطلب قصد داریم تا با بررسی ساختار این دستگاه، کاربرد، نصب و اجرای آن، تمامی ابعاد این دستگاه از سیستم های سرمایش، گرمایش و تهویه پروژه های ساختمانی را برای شما بررسی کنیم. فن کوئل واحد توزیع بسیار ساده و کاراییست که در کنار چیلر ، بویلر یا دیگ فولادی ( دیگ بخار) و پمپ های سیرکولاتور  می تواند یکی از انواع سیستم های تهویه مطبوع را تشکیل دهد. این دستگاه را می تواند به صورت ساده و به وسیله ی ترموستات فن کویل کنترل کرد و با ست کردن دمای مورد نظر بروی درجه ی حرارت استاندارد در طول شبانه روز آسایش محیط را تامین کرد و با عث بهینه سازی مصرف انرژی نیز گردید. جهت افزایش بهره وری از انواع شیر های کنترل در همگام نصب فن کوئل استقاده می شود که در سیستم های جریان متغییر از شیر های کنترل دو راهه و در سیستم های دور ثابت از شیر های کنترل سه راهه استفاده می کنند. می توان با پروتکل های پیشرفته تر از جمله BACnet و تجهیزات هوشمند سازی تهویه مطبوع، کل واحد توزیع را تجمیع کرد و به کنترل سیستم تهویه مطبوع پرداخت.

فن کویل یا Fan Coil چیست؟

این دستگاه با توجه به ساختار ساده مکانیکی که دارد، از اجزایی محدود تشکیل شده است. کویل یا مبدل حرارتی و فن اجزای اصلی تشکیل دهنده این دستگاه هستند. منظور از کویل یا مبدل حرارتی می تواند گرم و یا سرد باشد. البته در انواعی از آن ها ممکن است هر دو نوع مبدل گرم و سرد نیز قرار گیرد.

این وسیله به دلیل کاربرد و ساختار ساده ای که دارد، امروزه یکی از اصلی ترین دستگاههای HVAC ساختمان های مسکونی، تجاری و صنعتی است. این دستگاه ها به عنوان ابزار توانمند مکانیکی گاهی اوقات از سیستم های داکتینگ شامل کانال ها و مجراها برای انتقال گرما و یا سرمای تولید شده استفاده می کنند. شیرهای هواگیری و کنترل را نیز می توان به عنوان عضوی از این دستگاهها به حساب آورد.

این دستگاه بر حسب ابعاد و میزان بازدهی حرارتی که دارد با توجه به مساحت محیط ها می تواند انواع فضاها را پوشش داده و دمای آن ها را کنترل نماید. علاوه بر سادگی در ساختار و بازدهی قابل قبول در کنار صرفه اقتصادی باعث شده است تا این وسیله یکی از پرکاربردترین ابزار برای تامین گرما و سرمای محیط های مختلف باشد.

کنترل استارت و توقف کار یک دستگاه می تواند دستی بوده و یا توسط ابزارهای مکانیکی نظیر ترموستات صورت گیرد. همچنین در این ساختار می توان با استفاده از یک شیر کنترل و یا سرعت فن، جریان آب به سوی مبدل حرارتی یا همان کویل را کنترل کرد.

سنجش عملکرد و تخمین تغییرات ایجاد شده توسط این دستگاه نیز به راحتی قابل بررسی است. بررسی و مقایسه دمای هوای ورودی به هر دستگاه با دمای هوای خروجی از آن در کنار حجم هوای منتقل شده توسط دستگاه، می تواند نشان دهنده خروجی و عملکرد این دستگاه باشد. البته نباید از یاد ببریم که بار گرمایی محسوس و ظرفیت گرمایی ویژه هوا نیز بر روی عملکرد حرارتی تاثیرگذار خواهند بود.

مقایسه فن کویل با برخی دیگر از دستگاههای تهویه مطبوع

سادگی و انعطاف پذیری فن کویل در انواع مختلف، باعث شده است تا این سیستم بدون شک نسبت به دستگاه های دیگر برتری داشته باشد. از ویژگی های دیگری که می توانیم برای دستگاه ها نام ببریم، می توانیم به انعطاف آن ها در مکان نصب اشاره کنیم. انواع افقی در برای نصب در سقف و یا انواع فن کویل عمودی برای نصب در کف، خود گویای این انعطاف ویژه هستند.

نویز و صدای ایجاد شده در دستگاه  نیز مشابه با سایر سیستم های تهویه مطبوع، به دلیل نوع طراحی دستگاه و مصالح ساختمانی قرار گرفته در حاشیه محل نصب آن است. البته در انواعی از دستگاه های طراحی شده، سعی طراحان بر بهینه کردن دستگاه و کاهش سر و صدای ناشی از آن بوده است.

معرفی انواع مختلف دستگاه فن کویل

تقسیم بندی انواع فن کویل به شکل های مختلف و بر اساس عوامل متعددی صورت می پذیرد. یک نوع از تقسیم بندی بر اساس مکان نصب و قرارگیری آن ها است. بر این اساس  به انواع زیر تقسیم می شوند:

  1. فن کویل های دیواری
  2. فن کویل های زمینی
  3. فن کویل های سقفی

تمامی مدل ها مجهز به محفظه ای برای محافظت از کویل هستند. هر کدام از انواع گفته شده از این دستگاه ها به دلیل کاربردهایی که دارند، امروزه دارای موقعیت های مستقلی از سایر دستگاه ها شده اند.

تقسیم بندی ها برای این دستگاه به همین دو نوع محدود نمی شود. در یک تقسیم بندی خاص، انواع دو لوله و چهار لوله فن کویل مجزا می شوند. انواع دو لوله ارزان تر و کوچک تر هستند. فن کویل های چهارلوله برای سرمایش و گرمایش همزمان در هتل ها استفاده می شوند و دو کویل مجزا دارند.

نوع دیگری از تقسیم بندی بر اساس شکل نصب صورت می گیرد که در آن فن کویل ها توکار یا روکار بودن در نصب مجزا می شوند. البته در میان سه نوع تقسیم بندی بیان شده ، همواره نوع دوم که فن کویل ها را به سه دسته تقسیم می کند، بیشتر دیده می شود. زیرا در این تقسیم بندی، به کاربردی هر نوع توجه شده و بر اساس آنها دسته بندی می شوند.

انواع فن کویل

سقفی توکار

یکی از پرکاربردترین انواع این دستگاه، فن کویل سقفی توکار است. از مزایای فوق العاده این دستگاه می توان به فیلترهای قابل شستشوی آن اشاره کرد. تعمیرات آسان و همچنین نویز کم از دیگر ویژگی های این نوع هستند. همچنین در این نوع معمولا کنترل کننده وجود ندارد.

فن کویل سقفی توکار

کانالی

از نظر ظاهری می توان نوع کانالی را مشابه با سقفی توکار دانست. این این دستگاه ها در ظرفیت های متنوعی ساخته می شوند و تحت عنوان داکتد یا کانالی شناخته می شوند. انواع فن کویل کانالی معمولا از ظرفیت های ۸۰۰ تا ۳۰۰۰ CFM طراحی و به بازار عرضه می شوند. این نوع به دلیل ظرفیت و نوع توزیع هوایی که دارد، می تواند گزینه ایده آلی برای مراکز صنعتی و تجاری باشد.

فن کویل کانالی

کاستی یک طرفه

این نوع فن کویل به دلیل قابلیتی که در نصب در ارتفاع های کم و زیاد به خصوص در سقف های کاذب دارد، نوعی محبوب است. فن کویل کاستی یک طرفه به دلیل پرتاب باد در یک طرف معمولا در سمت خاصی از هر اتاق نصب می شود.

فن کویل کاستی یک طرفه

کاستی چهار طرفه

 این نوع از فن کویل به دلیل پرتاب باد در هر چهار جهت، بسیار محبوب و پر فروش است. همچنین از دیگر ویژگی های فن کویل کاستی چهارطرفه می توان به نصب آسان و سریع آن اشاره کرد.

فن کویل کاستی چهار طرفه

سقفی روکار

 این نوع دارای قابلیت ویژه ای از جهت مکش است. مکش هوا در مدل سقفی روکار می تواند از پشت و یا زیر باشد. این دستگاه ها معمولا توانایی ایجاد فشار استاتیکی قابل توجه و بالایی دارند. نوع سقفی روکار می تواند به صورت چهار لوله ای و یا دو لوله ای نیز ارائه شود.

فن کویل دیواری

 از نظر ظاهری، فن کویل دیواری بسیار مشابه با یونیت داخلی کولر گازی یا اسپیلت است. نکته مهم در خصوص این نوع این است که انواع مدل های طراحی شده دیواری معمولا در داخل خود، شیر هواگیری ندارند.

فن کویل دیواری

فن کویل زمینی

نوع دیگری از فن کویل، نوع زمینی است که روی زمین قرار گرفته و از پشت نیز به دیوار متصل می شود. این مدل معمولا زمانی مورد استفاده قرار می گیرد که فضای مناسبی در سقف کاذب برای نصب انواع دیگر وجود ندارد.

فن کویل زمینی

کاربرد انواع  فن کوئل

هر کدام از انواع فن کویل های دیواری، سقفی و زمینی برای مکان های خاصی طراحی می شوند:

  • فن کویل های سقفی بیشتر برای مناطقی مانند ادارات، دانشگاه ها و مکان هایی با فضای کوچک به کار می روند. زیرا اولا در این مناطق میزان فضای اشغالی اهمیت زیادی دارد و مورد بعدی اینکه در چنین مناطقی با توجه به حجم هوای محدود، نیاز به ظرفیت های بالای دستگاه برای ایجاد گرمایش یا سرمایش نیست. نوع توکار این مدل به دلیل سر و صدای بسیار کم در هتل ها و مراکز اقامتی به طور گسترده استفاده می شود. البته باید بدانید که در مدل یاد شده، فن کویل کاملا پنهان بوده و تنها شبکه خروجی هوا مشخص است. از مهم ترین مدل های نوع سقفی می توان فن کویل های کاستی یا کانالی را نام برد.
  • فن کویل دیواری: نوع دیواری به دلیل نصب آسان و امکان تغییرات و تعمیر مجدد بدون ایجاد خرابی در ساختمان، بیشتر در مکان هایی مانند بانک ها یا مجتمع های تجاری استفاده می شود. این نوع معمولا ظرفیت محدودی دارد و نوع رو به رو زن متداول ترین مدل مورد استفاده از آن است. فن کویل دیواری به دلیل تشابه ظاهری که دارد، با انواع اسپیلت یا کولر گازی اشتباه گرفته می شود.
  • فن کویل زمینی: نوع زمینی  در مدارس، دستگاه های مسکونی شخصی و مکان هایی که تعمیر آسان و خرابی کم مد نظر است، نصب می شوند. این دستگاه ها به صورت ایستاده نیز طراحی می شوند. فن کویل زمینی نسبت به دو نوع دیگر قابلیت جابجایی و تعمیر سریع تر و آسان تر را دارد. این مدل نمی تواند در فضاهای با مساحت کوچک نصب شود، زیرا خود فضای بیشتری اشغال می کند.

نکات نصب و انتخاب  فن کویل

  • فن کویل های کاستی یک یا چهار طرفه با توجه به ظرفیت هوادهی، سایزهای مختلفی دارند و  بیشتر اوقات ابعاد پنل جلوی آن ها ۶۰۰ در ۶۰۰ میلی متری است. با در نظر گرفتن در حدود ۳۵۰ میلیمتر ارتقاع دستگاه در فضاهایی با کاربری اداری که از سقف کاذب استفاده می کنند می توان از این نوع  استفاده کرد و دیگر نیازی به دریچه ی دهش و بازدید نیست.
  • جهت نصب فن کویل های کانالی به ارتفاع زیر سقف بیشتری نیاز است. و باید به گونه ای باشد که بتوان کانالهای مورد نیاز را به دستگاه متصل نمود.  نصب این نوع سقفی توکار باز هم بیشتر در سقف کاذب صورت می گیرد. کانال های نصب شده در سقف ها می توانند هوای تولید شده را به نقاط مختلف منتقل کنند.
  • نصب فن کویل های دیواری معمولا با فیکس کردن دستگاه به دیوار با اتصالات پیچ و روپلاک صورت می پذیرد. این دستگاه ها ظرفیت محدودی داشته و وزن بالایی ندارند. با قرارگیری یک صفحه فلزی به دیوار مانند اسپیلت اتصال صورت می گیرد.
  • دقت داشته باشید که نصب فن کویل باید توسط متخصص صورت بگیرد. در غیر اینصورت می توان انتظار داشت که به قسمت های مختلف ساختمان و یا سایر واحدها آسیب وارد شده و دستگاه نیز به درستی نصب نشود. این اتفاقات می تواند به تحمیل هزینه های بیشتر بیانجامد.
  • امروزه برخلاف گذشته برای انواع مدل های نصب شده دریچه بازدید تعبیه می شود. با استفاده از این قابلیت، نصب و تعمیر تمام مدل ها به راحتی صورت می پذیرد.
  • به شیب بندی سیستم لوله کشی درین توجه شود و در صورتی که نمی توانید شیب درین را رعایت کنید از پمپ درین استفاده کنید.
  • پس از جمع آوری لوله های درین به هیچ عنوان آنها را به چاه آب باران هدایت نکنید. توصیه می شود درین در چاه ارت تخلیه گردد.
  • در فضاهای مسکونی می توان از مدل سقفی توکار در جلوی در ورودی هر اتاق خواب استفاده کرد تا در هزینه های اجرایی صرفه جویی گردد.
  • جهت اتاق خواب ها فن کویلی انتخاب کنید که سطح صدای آن کمتر از ۳۳ دسیبل باشد.
  • به طور سرانگشتی هر فن کویل ۴۰۰ سی اف ام معادل یک تن تبرید برودت می دهد و برای ۲۵ تا ۳۰ متر مربع مناسب است.
  • فن کویل را می توان با دستگاههای مختلف مولد برودت از جمله چیلر جذبی، چیلر تراکمی، چیلر سانتریفیوژ و مینی چیلر به کار گرفت.

نصب فن کویل

نصب فن کویل

نصب فن کویل

سیم کشی فن کویل

فن کویل های تهویه مطبوع با موتورهای کوچک کار می کنند. موتور قطب‌سایه‌ای یا خازن عموما با حفاظت از بار ذاتی شروع می کنند. توان عملیاتی موتورهای مذکور حتی در صورت تنظیم سرعت در بیشترین حالت به ندرت از ۳۰۰ وات فراتر می رود. همچنین جریان نیز در سیم پیچ های مذکور از ۲.۵ آمپر بیشتر نمی شود. تقریبا اکثر این موتورها ۱۲۰ ولت، تک فاز و ۲۰ هرتزی هستند. این موتورها معمولا سه سرعت فن و یک موقعیت آف را ایجاد می کنند.

در سیم کشی فن کویل ها باید دقت داشت که از ممکن است استراتژی ها و روش های مورد استفاده مشابه با مدارهای روشنایی نباشد. زیرا سیم کشی این دستگاهها خود دستورالعملی مجزا دارد. این دستورالعمل ها به کنترل کننده یا اپراتور پنل کلی ساختمان این اجازه را می دهد تا در ساعات مورد نظر، از یک نقطه تمامی دستگاه ها را خاموش کند. این مورد به خصوص در ساختمان هایی که نیاز به فعالیت ۲۴ ساعته دستگاه ها ندارند، می تواند موثر در صرفه جویی در هزینه ها باشد.

تعمیرات و نگهداری فن کویل

در ابتدای فصل سرد می توان سینی درین را چک کرد و محل اتصال سینی به لوله درین را پاکسازی کرد تا از هر گونه گرفتگی مسیر تخلیه جلوگیری شود. می توان همانند اسید شویی چیلر، فن کویل ها را نیز با مواد شیمیایی تمیز کرد که این امر باید به دست متخصص تعمیرات و نگهداری فن کویل سپرده شود. در ابتدای فصل پیش فیلتر ورودی هوای دستگاه را باید نظافت کرد و جهت حصول اطمینان از کنترل صحیح محیط، با دما سنج محیطی می توان ست پوینت ترموستات و نحوه ی عملکرد آنرا تست و آزمایش کرد.

فن کویل در بازار ایران

در سالیان اخیر طبق بخشانه وزارت صنعت معدن و تجارت به اداره گمرک ایران ورود هرگونه فن کویل به کشور ممنوع است. و تعدادی از شرکتها به تولید کویل و بدنه و واردات الکتروموتور مورد نیاز و برخی از شرکتها به واردات اجزا و قطعات و اسمبل آن می پردازند. در نهایت ظرفیت کویل و صدای آن از عوامل تاثیرگذار در انتخاب دستگاه است. اصلی ترین تامین کننده ی فن کویل ایران کشور چین و کارخانه هایی مانند Vicot ، Midea ، Tica می باشند و در رده ی بعدی کشور ایتالیا قراردارد و برند های مطرح و باکیفیت بالایی در سالهای اخیر در بازار ایران حضور داشتنه اند. فن کویل های کشور ترکیه نیز سعی در گرفتن سهم بازار داشته اند ولی بنا به قیمت بالا در این امر موفق نبوده اند.

۲ دیدگاه

  1. سلام
    برای یک ساختمون تجاری ۸ طبقه با ۱۲۰۰ متر زیربنا و ۲ واحد ۲۰۰ متری (طبقه همکف و اول) و ۷ واحد ۱۵۰ متری در طبقه های بالا بهتره از چیلر استفاده بشه یا فن کویل؟ و کدوم مدلشون؟ ضمنا محل این ساختمون توی جنوبه.

    1. سلام
      خب چیلر دستگاه مولد و تولید کننده ی برودت است در حالی که فن کویل دستگاه توزیع کننده ی برودت و حرارت است. یعنی شما باید ترکیبی از چیلر و فن کویل در کنار هم استفاده کنید. در صورت نیاز به مشاوره ی بیشتر با من تماس بگیرید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *